Druga elektrownia jądrowa w Polsce nabiera kształtów. Bełchatów i Konin walczą o inwestycję
Rząd przyspiesza prace nad drugą elektrownią jądrową: partner inwestycji ma zostać wybrany w przyszłym roku, lokalizacja w 2028 r., a pierwszy blok ma ruszyć w 2040 r. Faworytami pozostają Bełchatów i Konin.
Polska energetyka jądrowa przestaje być projektem jednej inwestycji. Równolegle z budową pierwszej elektrowni w pomorskiej gminie Choczewo, Ministerstwo Energii prowadzi zaawansowane przygotowania do drugiego obiektu jądrowego. Resort potwierdził, że działania w tej sprawie toczą się dwutorowo, a zaktualizowany harmonogram Programu Polskiej Energetyki Jądrowej (PPEJ) przewiduje, że Polska docelowo będzie dysponować elektrowniami jądrowymi o łącznej mocy od 6 do 9 GW. To skala, która ma fundamentalnie zmienić strukturę krajowego miksu energetycznego i – jak przekonuje minister energii Miłosz Motyka – stanowić fundament bezpieczeństwa energetycznego kraju. Jego zdaniem bezpieczeństwa energetycznego nie da się zbudować na lata bez energetyki jądrowej.
Kluczowe pytanie brzmi: gdzie stanie druga polska atomówka? W zaktualizowanym PPEJ preferowanymi lokalizacjami pozostają Bełchatów i Konin – a więc dwa ośrodki, które przez dekady były symbolami polskiej energetyki opartej na węglu brunatnym. Jako lokalizacje rezerwowe wskazano Kozienice i Połaniec, również silnie związane z konwencjonalną energetyką. Wybór tych miejsc nie jest przypadkowy – to regiony dysponujące infrastrukturą przesyłową, doświadczoną kadrą energetyczną i społecznościami, dla których elektrownia jest naturalnym elementem lokalnej gospodarki. O obu głównych kandydatach wypowiadał się premier Donald Tusk podczas lipcowej wizyty na farmie fotowoltaicznej w Kleczewie, określając zarówno Bełchatów, jak i Konin jako dobre lokalizacje. Zastrzegł jednocześnie, że o ostatecznym wyborze miejsca rozstrzygną eksperci, a nie polityczne kalkulacje. Decyzja lokalizacyjna ma zapaść w 2028 roku.
Zanim jednak wskazana zostanie lokalizacja, rozstrzygnąć się musi kwestia partnera inwestycji. Resort energii chce go wybrać już w przyszłym roku, choć wiceminister Wojciech Wrochna zastrzegł, że ostateczny termin będzie zależał od treści ofert przedstawionych przez zainteresowane firmy. Co istotne, wybrany partner ma dokończyć badania terenowe w obu rozważanych lokalizacjach – obecnie prowadzi je Polska Grupa Energetyczna. Taka sekwencja oznacza, że podmiot współodpowiedzialny za projekt będzie miał realny wpływ na finalną decyzję o umiejscowieniu elektrowni, co z perspektywy zarządzania ryzykiem inwestycyjnym wydaje się racjonalnym rozwiązaniem – to on będzie musiał zmierzyć się z konsekwencjami wyboru.
Model finansowania drugiej elektrowni ma się różnić od formuły zastosowanej przy pierwszym projekcie. Wiceminister Wrochna potwierdził, że państwo oczekuje zaangażowania kapitałowego partnerów, przy czym nie będzie to bezpośrednio dostawca technologii. Ministerstwo prowadzi rozmowy z Polskim Funduszem Rozwoju, który być może zostanie zaangażowany w poszukiwanie partnera finansowego, a także z Bankiem Gospodarstwa Krajowego, funduszami oraz podmiotami zgłaszającymi się z konkretnymi propozycjami. To sygnał, że rząd szuka sposobu na rozłożenie ciężaru finansowego gigantycznej inwestycji, nie oddając przy tym kontroli nad projektem. Koordynatorem prac nad drugą elektrownią będzie spółka Polskie Elektrownie Jądrowe – ta sama, która realizuje inwestycję w Choczewie – a istotną rolę resort widzi również dla Polskiej Grupy Energetycznej, naturalnego gospodarza terenów w Bełchatowie i Koninie.
Harmonogram drugiego projektu jądrowego zakłada rozpoczęcie budowy w 2032 roku, a uruchomienie pierwszego bloku w 2040 roku. Paweł Gajda, dyrektor Departamentu Energii Jądrowej w Ministerstwie Energii, studzi jednak nadmierny optymizm – to daty wstępne, a ostateczny harmonogram będzie uzależniony od tego, która lokalizacja zostanie wybrana. Różnice w warunkach geologicznych, dostępności wody chłodzącej czy stanie infrastruktury między poszczególnymi kandydatami mogą przesunąć poszczególne kamienie milowe. Mimo tych zastrzeżeń resort deklaruje wiarę w realność planu – wiceminister Wrochna podkreślił na konferencji prezentującej zaktualizowany PPEJ, że harmonogram jest wykonalny.
Punktem odniesienia dla drugiego projektu pozostaje pierwsza elektrownia jądrowa, budowana w gminie Choczewo w województwie pomorskim. Inwestorem jest spółka Polskie Elektrownie Jądrowe, a wykonawcą konsorcjum amerykańskich firm Westinghouse i Bechtel. Pierwszy reaktor, powstający w technologii AP1000 Westinghouse'a, ma rozpocząć pracę w 2036 roku, a kolejne bloki w latach 2037 i 2038. Budowa reaktora ma wystartować w 2028 roku, a projekt przechodzi właśnie kolejne etapy formalne – z początkiem lipca spółka otrzymała od wojewody pomorskiego pozwolenie na drugi etap prac przygotowawczych. Postęp inwestycji na Pomorzu będzie testem wiarygodności całego programu jądrowego: doświadczenia z Choczewa – zarówno pozytywne, jak i problemy, które nieuchronnie pojawią się przy tak złożonym przedsięwzięciu – bezpośrednio przełożą się na tempo i sposób realizacji drugiego projektu.
Z perspektywy krajowej gospodarki szczególnie istotna jest deklaracja ministra Motyki dotycząca udziału polskich firm w inwestycjach. Przy budowie pierwszego bloku tzw. local content ma wynieść 40 procent, a w kolejnych blokach już 70 procent. To ambitne założenie, które – jeśli zostanie zrealizowane – oznaczałoby zbudowanie w Polsce całego łańcucha dostaw dla energetyki jądrowej: od konstrukcji stalowych i prac budowlanych, przez systemy pomocnicze, po usługi inżynieryjne. Rosnący z bloku na blok udział rodzimych dostawców to klasyczna strategia krajów wchodzących w energetykę jądrową, pozwalająca stopniowo transferować kompetencje i budować przemysłowe zaplecze, które później może konkurować o kontrakty również za granicą. Dla regionów takich jak Bełchatów czy Konin, stojących przed wyzwaniem transformacji po węglu brunatnym, elektrownia jądrowa wraz z towarzyszącym jej ekosystemem dostawców mogłaby stać się nowym kołem zamachowym lokalnej gospodarki.
Program jądrowy wpisuje się w szerszą architekturę rządowych planów energetycznych. Resort energii spodziewał się przyjęcia zaktualizowanego PPEJ przez Radę Ministrów w lipcu, a osobnym dokumentem ma być mapa drogowa dla małych reaktorów modułowych (SMR) – technologii, która rozwija się równolegle do wielkoskalowych projektów i budzi rosnące zainteresowanie przemysłu. Rozdzielenie obu ścieżek pokazuje, że rząd traktuje duży atom i SMR-y jako komplementarne, ale odrębne filary transformacji.
Dla rynku energii i odbiorców końcowych kluczowe są jednak daty: 2036 rok dla pierwszego bloku w Choczewie i 2040 rok dla pierwszego bloku drugiej elektrowni. To odległa perspektywa, co oznacza, że przez najbliższe kilkanaście lat polski system energetyczny będzie musiał radzić sobie bez atomu, balansując między wygaszaną energetyką węglową, rosnącymi mocami odnawialnymi a źródłami gazowymi. Każde opóźnienie w harmonogramie jądrowym wydłuży ten okres przejściowy i zwiększy presję na pozostałe segmenty systemu. Właśnie dlatego decyzje, które zapadną w najbliższych dwóch latach – wybór partnera dla drugiej elektrowni, a następnie lokalizacji – będą miały znaczenie wykraczające daleko poza sam projekt. Zdecydują o tym, czy deklarowana przez rząd wykonalność harmonogramu przejdzie z konferencyjnych zapewnień do inwestycyjnej rzeczywistości.