Demografia uderza w Polskę. Ekspert: To sztuczna inteligencja będzie brakującym pracownikiem.
W obliczu pogłębiającego się niżu demograficznego, sztuczna inteligencja jawi się nie jako zagrożenie, lecz jako kluczowe rozwiązanie problemu braku rąk do pracy zarówno w Polsce, jak i w całej Europie.
Problem jest dobrze znany i dotyka wiele krajów rozwiniętych - społeczeństwa się starzeją, a na rynek pracy wchodzi coraz mniej młodych osób. W tym kontekście konwersacja na temat sztucznej inteligencji, dotychczas zdominowana przez obawy o masowe zwolnienia, zaczyna nabierać zupełnie nowego wymiaru. Zamiast być zagrożeniem, AI może okazać się kluczowym narzędziem do wypełnienia luki pokoleniowej i utrzymania ciągłości funkcjonowania gospodarki. Tę perspektywę przedstawia prof. Jan Kozak, dyrektor Instytutu Łukasiewicz - AI i pracownik naukowy Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. W jego ocenie, nadchodząca rewolucja technologiczna jest nie tyle widmem, co odpowiedzią na jedno z najpoważniejszych wyzwań cywilizacyjnych, z jakim mierzy się Polska.
Wizja masowego zastępowania ludzi przez maszyny jest, zdaniem eksperta, uproszczeniem. Chociaż niektóre zawody, szczególnie te oparte na powtarzalności i analizie danych, rzeczywiście staną w obliczu transformacji lub nawet zniknięcia, nie jest to zjawisko bezprecedensowe. Prof. Kozak przypomina, że w historii cywilizacji zawsze dochodziło do wypierania jednych profesji przez drugie. Niegdyś kluczowe i wysoko cenione umiejętności kowalskie czy związane z kopaniem studni dziś należą do rzemiosł niszowych. Podobny los może czekać część obecnych zawodów, jak na przykład tłumaczy, których praca jest w coraz większym stopniu automatyzowana. Kluczowe jest jednak to, że w miejsce starych potrzeb pojawiają się nowe. Rozwój AI tworzy zupełnie nowe przestrzenie na rynku pracy, wymagające od pracowników nabycia nowych, często interdyscyplinarnych kompetencji.
Prawdziwe zapotrzebowanie nie będzie dotyczyło wyłącznie programistów i informatyków, ale przede wszystkim specjalistów z różnych dziedzin - finansów, ekonomii, zarządzania - którzy nauczą się efektywnie wykorzystywać narzędzia AI w swojej codziennej pracy. Nowa gospodarka będzie potrzebować analityków potrafiących przygotowywać i czyścić dane do trenowania modeli, ekspertów od implementacji systemów AI w strukturach firm, a także specjalistów od obsługi i utrzymania coraz potężniejszych centrów danych. Co ciekawe, prof. Kozak wskazuje również na rosnące znaczenie ekspertów z zakresu energetyki, ponieważ rosnące zapotrzebowanie na moc obliczeniową generuje ogromne wyzwania związane z zasilaniem infrastruktury AI. To pokazuje, jak rewolucja technologiczna przenika niemal każdy sektor gospodarki, tworząc nieoczekiwane powiązania i generując popyt na nowe role.
Jednym z największych wyzwań staje się system edukacji, który musi nadążyć za dynamicznymi zmianami. Obecnie, jak zauważa prof. Kozak, brakuje w Polsce specjalistów posiadających choćby podstawową wiedzę o działaniu sztucznej inteligencji i umiejętności jej obsługi. Istniejące kierunki studiów często koncentrują się na wąsko rozumianej informatyce i programowaniu. Jako przykład pozytywnej zmiany ekspert podaje nowo utworzony kierunek "sztuczna inteligencja" na Uniwersytecie Ekonomicznym w Katowicach. Jego założeniem nie jest kształcenie kolejnych informatyków, lecz stworzenie studiów wielodziedzinowych. Studenci zdobywają tam fundamenty wiedzy o AI, ale mogą specjalizować się w jej zastosowaniu w ekonomii, finansach czy zarządzaniu. To właśnie tacy "hybrydowi" specjaliści, łączący wiedzę domenową z kompetencjami cyfrowymi, będą w przyszłości najbardziej pożądani na rynku pracy.
Ważnym aspektem debaty jest demistyfikacja samej technologii. Prof. Kozak stanowczo podkreśla, że obecna generatywna sztuczna inteligencja nie jest zdolna do myślenia w ludzkim tego słowa znaczeniu i "myśleć nigdy nie będzie, bo to jest maszyna". Algorytmy nie są świadomymi bytami, nie podejmują decyzji bez polecenia człowieka i działają w ramach ściśle określonych przez swoich twórców. Prawdziwa Ogólna Sztuczna Inteligencja (AGI), czyli hipotetyczna technologia przekonana o własnej świadomości, to według eksperta perspektywa bardzo odległa, być może przekraczająca 50 lat. Obecne deklaracje niektórych firm o rzekomym osiągnięciu AGI należy traktować w kategoriach chwytów marketingowych i daleko idących uproszczeń, a nie rzeczywistego przełomu naukowego.
Mimo optymistycznej wizji, prof. Kozak dostrzega również ryzyka związane z obecnym boomem na AI. Pytany o istnienie bańki spekulacyjnej, przyznaje, że część firm mogła przeinwestować lub wdrożyć rozwiązania AI zbyt pospiesznie, kierując się modą lub presją konkurencji. Wskazuje, że wdrażanie sztucznej inteligencji tylko dlatego, że "wszyscy to robią", jest pozbawione sensu i może prowadzić do marnotrawstwa zasobów. Kluczem do sukcesu jest strategiczne podejście: pierwszym krokiem zawsze powinna być dogłębna diagnoza realnych potrzeb organizacji i dopiero na tej podstawie dobranie odpowiednich narzędzi, które te potrzeby zaspokoją. Czy napompowana przez rynki finansowe bańka w końcu pęknie? Na to pytanie ekspert nie daje jednoznacznej odpowiedzi, podkreślając, że rozwój samej technologii jest nieunikniony, niezależnie od giełdowych wahań.