Global Combat Air Programme (GCAP) to wspólne przedsięwzięcie Wielkiej Brytanii, Włoch i Japonii, którego celem jest wprowadzenie do służby wielozadaniowego samolotu bojowego VI generacji do 2035 roku. Maszyna, w brytyjskiej służbie prawdopodobnie pod nazwą Tempest, zastąpi Eurofightery Typhoon w Wielkiej Brytanii i we Włoszech oraz Mitsubishi F-2 w Japonii. Za realizację odpowiada spółka celowa Edgewing z siedzibą w Reading, w której równe udziały mają BAE Systems, Leonardo oraz japońskie konsorcjum JAIEC kierowane przez Mitsubishi Heavy Industries.

Demonstrator większy niż F-35 i Su-57

Jak ujawnił magazyn Aviation Week po wizycie w zakładach BAE Systems, około 75 procent struktury demonstratora FCAD zostało już wyprodukowane, a główne sekcje płatowca powstawały przez ostatnie 12-18 miesięcy. Dziennikarzom zaprezentowano sekcje kadłuba ustawione na przyrządach montażowych. Skala projektu robi wrażenie: demonstrator będzie o około jedną trzecią dłuższy od niespełna 16-metrowego Eurofightera Typhoon, co daje co najmniej 21 metrów długości. To więcej niż amerykańskie F-22 i F-35 oraz rosyjski Su-57, a zarazem najdłuższy samolot montowany na Wyspach od czasu patrolowego Nimroda MRA4, oblatanego w 2004 roku.

Najbardziej wymowna jest centralna sekcja kadłuba z dwiema głębokimi wewnętrznymi komorami uzbrojenia, umieszczonymi przed goleniami podwozia głównego. Ich rozmiar sugeruje, że maszyna pomieści około dwukrotnie większą objętość uzbrojenia niż stosunkowo płytkie komory F-35, a do tego środki bojowe o większej średnicy. Dla porównania: F-35A przenosi wewnętrznie maksymalnie około 1100 kg uzbrojenia, w tym do sześciu pocisków AIM-120 AMRAAM.

Innowacje: druk 3D, automatyczne generowanie kodu, 300 godzin w symulatorze

Z perspektywy technologicznej FCAD to poligon doświadczalny dla rozwiązań, które trafią do seryjnego myśliwca. Połączenie wlotu powietrza z kadłubem wykonano jako pojedynczy element w technologii wytwarzania przyrostowego (druku 3D), co eliminuje łączenia i poprawia charakterystykę stealth. Krawędzie wręg w rejonie pokryw podwozia sfazetowano, aby zredukować skuteczną powierzchnię odbicia radarowego. Kompozytowe pokrycia płatowca należą do największych struktur z włókna węglowego, jakie kiedykolwiek wyprodukował brytyjski przemysł lotniczy.

Ciekawostką dla branży software jest fakt, że znaczną część oprogramowania sterowania lotem dla systemu fly-by-wire generują zautomatyzowane narzędzia kodujące. Piloci doświadczalni BAE spędzili już ponad 300 godzin w symulatorze, przygotowując się do oblotu. Maszyna będzie sterowana bocznym drążkiem (sidestick), a kokpit otrzyma wielkoformatowy wyświetlacz panoramiczny.

Demonstrator poleci na dwóch silnikach Eurojet EJ200 ze zmodyfikowanymi dyszami, zapożyczonych z Eurofightera. Docelowy myśliwiec otrzyma zupełnie nowy zespół napędowy, rozwijany przez konsorcjum Rolls-Royce, Avio Aero i IHI. Duże skrzydła w układzie podwójnej delty oraz stateczniki pionowe o powierzchni zbliżonej do Panavia Tornado powstają w osobnych zakładach. Wyprodukowano po trzy egzemplarze skrzydeł i stateczników: po dwa do zabudowy na samolocie, po jednym do prób wytrzymałościowych. W przyszłym roku kadłub, nazywany roboczo "cygarem", trafi do Warton, gdzie zostanie połączony ze skrzydłami i usterzeniem.

4,6 mld funtów i przejście do fazy projektowania

Kontekst finansowy programu zmienił się w ostatnich dniach zasadniczo. 3 lipca 2026 roku Agencja GCAP, działająca w imieniu trzech rządów, przyznała Edgewing pełny kontrakt międzynarodowy o wartości 4,6 mld funtów (około 6,1 mld dolarów). 18-miesięczna umowa umożliwi zakończenie fazy koncepcyjnej i przejście do wspólnego, szczegółowego projektowania i rozwoju. To kontynuacja pomostowego kontraktu na 686 mln funtów z kwietnia 2026 roku, który podtrzymywał prace w oczekiwaniu na brytyjski plan inwestycji obronnych (Defence Investment Plan). Opublikowany 30 czerwca dokument przewiduje 8,6 mld funtów brytyjskiego finansowania GCAP w ciągu czterech lat, więcej niż wcześniej zakładane 6 mld.

Dla programu to moment krytyczny. Jeszcze na początku roku Japonia otwarcie wyrażała zaniepokojenie opóźnieniami w brytyjskim finansowaniu, które mogły zagrozić terminowi wejścia maszyny do służby w 2035 roku. Podpisanie pełnego kontraktu i deklaracja długoterminowego finansowania w praktyce zamykają ten rozdział niepewności.

Lekcja sprzed 40 lat

Strategia budowy latającego demonstratora przed właściwym samolotem ma w Wielkiej Brytanii sprawdzoną tradycję. 8 sierpnia 1986 roku, niemal dokładnie 40 lat temu, oblatano demonstrator British Aerospace EAP (Experimental Aircraft Programme), na którym przetestowano kluczowe rozwiązania późniejszego Eurofightera Typhoon. FCAD pełni analogiczną rolę: generuje rzeczywiste dane testowe, weryfikuje procesy produkcyjne i przygotowuje zespoły inżynierskie, zanim ruszy właściwy program. Partnerzy GCAP deklarują przy tym ambicję dostarczenia myśliwca nowej generacji w mniej więcej połowie czasu, jaki zajęło doprowadzenie Typhoona od demonstratora do służby.

Jeśli harmonogram się utrzyma, oblot FCAD do końca 2027 roku będzie pierwszym od dekad startem zupełnie nowej brytyjskiej konstrukcji bojowej i jednym z najważniejszych wydarzeń w europejskim przemyśle lotniczym tej dekady.