Państwo zaostrza kurs w sieci. Służby zyskają wgląd w międzynarodowy ruch internetowy
Rząd przygotowuje nowelizację prawa, która da służbom wywiadowczym stały dostęp do międzynarodowego ruchu telekomunikacyjnego, budząc debatę o granice między bezpieczeństwem narodowym a inwigilacją.
W obliczu rosnących napięć geopolitycznych i nasilających się cyberzagrożeń, rząd planuje znacząco wzmocnić kompetencje polskich służb specjalnych. Serce proponowanych zmian bije w projekcie nowelizacji Prawa komunikacji elektronicznej, który znalazł się w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów pod numerem UD404. Nowe przepisy mają przyznać Agencji Wywiadu (AW) oraz Służbie Wywiadu Wojskowego (SWW) stały i bezpośredni dostęp do monitorowania międzynarodowego ruchu telekomunikacyjnego przechodzącego przez terytorium Polski. Zgodnie z planem, rząd ma przyjąć projekt w czwartym kwartale 2026 roku. Choć oficjalnym celem jest identyfikacja i neutralizacja zewnętrznych zagrożeń, takich jak cyberataki, terroryzm czy sabotaż, propozycja natychmiast wywołała dyskusję o potencjalne ryzyko masowego nadzoru i naruszenia prywatności obywateli.
Uzasadnienie projektu, przedstawiane między innymi przez ministra koordynatora służb specjalnych Tomasza Siemoniaka, mocno akcentuje zmieniającą się sytuację międzynarodową. Autorzy nowelizacji wskazują, że Polska może stać się celem zintensyfikowanych działań państw wrogo nastawionych, których służby dysponują szerokim wachlarzem uprawnień charakterystycznych dla państw autorytarnych, ignorujących prawa człowieka. W rządowych dokumentach czytamy o konieczności stworzenia podstaw prawnych do współpracy między służbami a operatorami telekomunikacyjnymi, aby skutecznie przeciwdziałać akcjom dywersyjnym oraz wrogiej aktywności wywiadowczej w cyberprzestrzeni. Proponowane zmiany mają być odpowiedzią na realne zagrożenia, takie jak ataki na infrastrukturę krytyczną, które w ostatnich latach przestały być teoretycznym problemem.
W praktyce nowe przepisy nałożą na przedsiębiorców telekomunikacyjnych konkretne obowiązki. Będą oni musieli zapewnić warunki techniczne i organizacyjne, które umożliwią służbom jednoczesne i wzajemnie niezależne pozyskiwanie oraz przetwarzanie danych dotyczących ruchu transgranicznego. Operatorzy zostaną także zobligowani do przekazywania szczegółowych informacji o swojej infrastrukturze obsługującej ten ruch. Projekt ustawy wprowadzi również formalną definicję "międzynarodowego ruchu telekomunikacyjnego". Największe kontrowersje budzi jednak zapis, według którego szczegółowe wymagania techniczne i organizacyjne, a więc kluczowe detale dotyczące sposobu i zakresu monitoringu, zostaną określone nie w samej ustawie, lecz w drodze rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów. Taki mechanizm przenosi istotę regulacji poza proces legislacyjny, co znacznie ogranicza przejrzystość i publiczną kontrolę nad nowymi narzędziami w rękach służb.
Pojawiające się wątpliwości nie są bezzasadne, co podkreślają eksperci ds. bezpieczeństwa. Piotr Niemczyk, były wicedyrektor Zarządu Wywiadu Urzędu Ochrony Państwa, zwraca uwagę na dwojaką naturę proponowanego rozwiązania. Z jednej strony, argumentuje on, że skoro policja i inne służby krajowe już dziś posiadają uprawnienia do kontroli operacyjnej i pozyskiwania danych telekomunikacyjnych, przyznanie podobnych kompetencji wywiadowi w zakresie ruchu międzynarodowego wydaje się logicznym krokiem. Z drugiej strony, Niemczyk przywołuje doświadczenia amerykańskie, gdzie podobne uprawnienia przyznane Agencji Bezpieczeństwa Narodowego (NSA) doprowadziły do nadużyć. Jak ujawnili sygnaliści, agencja na masową skalę zbierała dane nie tylko osób podejrzanych, ale również milionów niewinnych obywateli, gromadząc informacje "na zapas". Rodzi to fundamentalne pytanie, czy polskie przepisy będą zawierać wystarczające bezpieczniki, które uchronią system przed podobnym wykorzystaniem, zwłaszcza w kontekście potencjalnych nacisków politycznych na szefów służb.
Proponowana nowelizacja nie jest działaniem odosobnionym, lecz wpisuje się w szerszy kontekst strategicznego wzmacniania państwa w cyberprzestrzeni. Jest to jeden z elementów przyjętej w marcu 2026 roku "Strategii Cyberbezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej na lata 2025-2029". Dokument ten zapowiada szereg innych, daleko idących zmian. Przewiduje między innymi ułatwienie organom ścigania dostępu do tajemnicy bankowej na podstawie samego postanowienia prokuratora, bez konieczności angażowania sądu. Planowane jest również wprowadzenie tzw. kontratypów, które wyłączałyby bezprawność niektórych działań operacyjnych funkcjonariuszy w sieci, pod warunkiem nadzoru prokuratorskiego lub sądowego. Strategia zakłada też utworzenie w strukturach ABW nowej jednostki do walki z cyberterroryzmem i cyberszpiegostwem oraz uszczelnienie systemu rejestracji kart SIM. Wszystko to tworzy obraz systemowego zwrotu, w którym państwo, w odpowiedzi na realne zagrożenia, sięga po coraz potężniejsze narzędzia kontroli nad cyfrową sferą życia.
Ostatecznie dyskusja wokół planowanych uprawnień dla AW i SWW sprowadza się do fundamentalnego pytania o równowagę między bezpieczeństwem a wolnością. Nikt nie kwestionuje potrzeby skutecznej obrony przed zewnętrznymi zagrożeniami w dobie wojny hybrydowej. Jednak historia wielokrotnie pokazała, że narzędzia tworzone w imię ochrony państwa mogą łatwo stać się instrumentami nadmiernej inwigilacji, erodując zaufanie obywateli do instytucji publicznych. Kluczowe dla oceny projektu będą zatem nie tylko jego ogólne założenia, ale przede wszystkim szczegółowe mechanizmy kontroli i nadzoru nad działalnością służb. Bez transparentnych i solidnych gwarancji prawnych, chroniących prywatność, nowe przepisy mogą okazać się mieczem obosiecznym, którego ostrze zwróci się nie tylko przeciwko wrogom państwa, ale także przeciwko jego obywatelom.