Francja testuje AI na polu bitwy. Sparta ma zmienić zasady gry w NATO
Podczas manewrów NATO w Estonii francuska armia po raz pierwszy na taką skalę testuje system Sparta, czyli sztuczną inteligencję, która ma zrewolucjonizować dowodzenie na polach przyszłych wojen.
Wśród lasów i poligonów Estonii, w ramach zakrojonych na szeroką skalę ćwiczeń NATO "Spring Storm", rozgrywa się cicha rewolucja. Obok 14 000 żołnierzy z 11 krajów sojuszniczych, w jednym z mobilnych stanowisk dowodzenia armii francuskiej pracuje nietypowy analityk - sztuczna inteligencja. System o nazwie Sparta, po raz pierwszy używany w tak dużej operacji sojuszniczej, nie jest kolejnym autonomicznym dronem czy robotem bojowym. Jego zadanie jest o wiele bardziej subtelne i potencjalnie znacznie bardziej wpływowe: ma on radykalnie przyspieszyć proces podejmowania decyzji przez ludzkich dowódców, dając im kluczową przewagę czasową nad przeciwnikiem.
Sparta, formalnie określana jako "rozszerzone stanowisko dowodzenia" (augmented command post), to owoc współpracy gigantów francuskiej zbrojeniówki, firm Thales i Nexter, działających w ramach konsorcjum Athea. System został zaprojektowany, by poradzić sobie z największym wyzwaniem współczesnego pola walki - zalewem informacji. W czasie rzeczywistym analizuje on ogromne zbiory danych napływające z różnorodnych źródeł: obrazów z dronów zwiadowczych, danych z czujników naziemnych, sygnałów satelitarnych, a nawet informacji o ciszy radiowej wrogich jednostek. Według twórców, algorytmy są w stanie przetworzyć te informacje nawet 600 razy szybciej niż ludzki sztab. Na tej podstawie Sparta może w ciągu kilku minut sugerować optymalne plany ostrzału artyleryjskiego, identyfikować i śledzić czołgi wroga ukryte w terenie, czy proponować najbezpieczniejsze trasy zaopatrzenia.
Kluczowym założeniem filozofii stojącej za Spartą jest zasada "człowieka w pętli decyzyjnej" (human-in-the-loop). Twórcy i wojskowi na każdym kroku podkreślają, że AI nie ma zastępować dowódcy, lecz być jego najwydajniejszym asystentem. System nie wydaje rozkazów. Zamiast tego, po przeanalizowaniu sytuacji taktycznej, prezentuje dowódcy kilka - zazwyczaj trzy - rekomendowanych wariantów działania, wraz z oceną ich potencjalnych skutków i ryzyka. To człowiek, opierając się na swoim doświadczeniu, intuicji i zrozumieniu szerszego kontekstu misji, dokonuje ostatecznego wyboru, może zmodyfikować propozycję lub całkowicie ją odrzucić. Chodzi o odciążenie umysłu dowódcy z żmudnej analizy danych i umożliwienie mu skupienia się na tym, co najważniejsze - na myśleniu strategicznym.
Perspektywa samych użytkowników zdaje się potwierdzać te założenia. Dowódca Pierre-Henri z 40. pułku artylerii, którego jednostka testuje system w Estonii, w rozmowie z mediami stwierdził, że Sparta nie jest "magicznym narzędziem", ale potężnym wsparciem. "Daje nam więcej czasu na refleksję, dzięki czemu jesteśmy spokojniejsi w procesie podejmowania decyzji" - mówił. Zmniejszenie obciążenia poznawczego, o którym wspomina oficer, jest jednym z głównych celów projektu. W chaosie walki, gdzie każda sekunda jest na wagę złota, a stres i zmęczenie osłabiają zdolności analityczne, taki cyfrowy asystent może okazać się bezcenny, pomagając uniknąć katastrofalnych w skutkach błędów.
Testy w Estonii to jednak coś więcej niż tylko eksperyment technologiczny. To demonstracja szerszej strategii Francji, która postawiła na cyfrową transformację swoich sił zbrojnych. Sparta jest częścią większego programu o nazwie Vulcan, rozwijanego na zlecenie francuskiej agencji zamówień obronnych (DGA). Projekt ten jest z kolei elementem jeszcze szerszej inicjatywy ARTEMIS, w ramach której francuski resort obrony zamierza zainwestować do 2030 roku aż 10 miliardów euro w technologie cyfrowe. Niedawny kontrakt na system ARCADIA, który ma stanowić szkielet cyfrowego dowodzenia dla całej francuskiej armii lądowej, o wartości 150 milionów euro, pokazuje skalę tych inwestycji i determinację w dążeniu do uzyskania przewagi informacyjnej na polu bitwy.
Wprowadzenie sztucznej inteligencji do samego serca procesu dowodzenia zwiastuje fundamentalną zmianę w sztuce wojennej, porównywalną z upowszechnieniem radia czy systemów GPS. Doświadczenia z Estonii będą bacznie obserwowane nie tylko w Paryżu, ale we wszystkich stolicach państw NATO. Pokazują one bowiem potencjalną ścieżkę ewolucji struktur dowodzenia w całym Sojuszu. Zamiast budzić lęki przed autonomicznymi "robotami-zabójcami", francuski projekt Sparta pokazuje, że najbliższa przyszłość AI w wojsku to rola partnera, który wzmacnia ludzkie zdolności, pozwala lepiej zarządzać chaosem i skuteczniej przebijać się przez gęstą "mgłę wojny".