Skąd wzięła się plotka
Punktem wyjścia jest tekst "Rzeczpospolitej" z początku października. Anonimowe źródło gazety opisuje Fingerprinta jako "nietypowego przestępcę", który przedstawia się jako etyczny haker, deklaruje, że nie sprzeda danych, i oferuje zaatakowanym firmom pomoc w poprawie zabezpieczeń. Według tego samego źródła haker wymienia wiadomości z CERT Polska, pisze po angielsku w stylu kojarzonym z Indiami, ale to ma być kamuflaż. Analizy "podtekstu kulturowego" wiadomości mają sugerować, że to ktoś z Polski. Informator dodaje, że sprawca używa profesjonalnych narzędzi do ukrywania tożsamości.
Z tego materiału w mediach społecznościowych i części portali powstał skrót: "Fingerprint to Polak i współpracuje z NASK". Ten skrót nie wytrzymuje konfrontacji ze źródłami.
Teza 1: "To Polak" - niepotwierdzone
Co mamy:
- jedno anonimowe źródło "Rzeczpospolitej", które mówi o "sugestii" wynikającej z analiz, a nie o ustaleniu,
- brak oficjalnego komunikatu prokuratury, policji, Ministerstwa Cyfryzacji czy NASK wskazującego narodowość sprawcy,
- brak informacji o zatrzymaniu kogokolwiek w tej sprawie.
Co przemawia za tezą: sprawca wybiera wyłącznie polskie cele, a jako pośrednika w komunikacji wskazał polskiego dziennikarza - Adama Haertle z Zaufanej Trzeciej Strony. Sam Haertle mówił Interii, że nie wie, dlaczego padło na niego, i zauważył, że jego nazwisko wychodzi na pierwszym miejscu, gdy zapyta się AI o polskiego dziennikarza od cyberbezpieczeństwa. To znaczy, że wybór pośrednika nie musi świadczyć o znajomości polskiego środowiska.
Co przemawia przeciw albo każe zachować ostrożność: sprawca świadomie maskuje styl języka i tożsamość. Analiza stylu jest wskazówką śledczą, nie dowodem. Na dziś uczciwe sformułowanie brzmi: służby miały podejrzewać, że sprawca może być z Polski.
Teza 2: "Współpracuje z NASK" - nieprawda w takim brzmieniu
Żadne z przejrzanych źródeł nie mówi o współpracy Fingerprinta z NASK. Mówią o czymś innym:
- "Rzeczpospolita" (anonimowe źródło): haker koresponduje z CERT Polska i deklaruje, że pozostaje z nim w kontakcie.
- Adam Haertle (Interia, 3 września): po sprawdzeniu próbki danych z MyDr powiadomił MyDr i CERT Polska. To dziennikarz zgłosił incydent, nie haker nawiązał współpracę.
- Zaatakowane firmy (Fakturownia, Enel-Med, Wakacje.pl) zgłaszały incydenty do CERT Polska lub CSIRT NASK - to ustawowy obowiązek i standardowa procedura.
CERT Polska działa w strukturach NASK - Państwowego Instytutu Badawczego i realizuje zadania CSIRT NASK, jednego z trzech krajowych zespołów reagowania na incydenty. Kontakt z autorem ataku to dla takiego zespołu element obsługi incydentu: pozwala ustalić zakres wycieku, lukę i sposób jej zamknięcia. Nie oznacza zlecenia, umowy ani ochrony.
Stanowisko państwa jest jednoznaczne. Wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski napisał po ataku na Fakturownię, że sprawcy są ścigani i poniosą surowe konsekwencje. Dochodzenie w sprawie MyDr prowadzi Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości pod nadzorem Prokuratury Okręgowej w Warszawie.
Wniosek: Fingerprint koresponduje z CERT Polska. Nie współpracuje z NASK - jest przez państwo ścigany.
Teza 3: "Etyczny haker" - deklaracje kontra fakty
Fingerprint buduje wizerunek "dobrego włamywacza". Po ataku na MyDr grupa napisała, że firma popełniła błąd, ale dobrze sobie poradziła, więc dane nie zostaną upublicznione ani sprzedane. Przy Fakturowni przeprosił, że "musiał pobrać dane", bo jego zdaniem bez tego nikt nie zainteresowałby się zgłoszeniem błędów.
Ten obraz kłóci się z innymi faktami:
- Adam Haertle mówił Interii (31 sierpnia), że sprawcy oczekiwali zapłaty za niezamówione "testy" - i ocenił to wprost jako okup. Deklarowaną misję naprawy bezpieczeństwa nazwał zabiegiem PR-owym.
- Premier Donald Tusk już 13 sierpnia mówił o motywie okupowym w sprawie MyDr.
- Etyczny test bezpieczeństwa odbywa się za zgodą właściciela systemu i nie polega na kopiowaniu terabajtów danych pacjentów. Pobranie danych 18 mln osób to przestępstwo niezależnie od deklarowanych intencji.
Mapa ataków przypisywanych Fingerprintowi
| Cel | Kiedy | Co mówią źródła | Status atrybucji |
|---|---|---|---|
| MyDr (oprogramowanie dla placówek medycznych) | dostęp najpóźniej 6.08, ujawnienie 10.08 | 18 814 422 numery PESEL, 2,5 TB (Z3S, wersja sprawców); ok. 19 mln osób i ok. 12 tys. placówek (władze wg The Record); TVN24 pisze o 2 TB | potwierdzona przez Z3S (próbka zweryfikowana) |
| Medyc / Qbusoft | atak 22-23.08, wykrycie 8/9.09, ujawnienie 24.09 | Z3S szacuje ponad 1 mln pacjentów; sprawcy twierdzą, że 5 mln osób i 8 mln zdjęć - niezweryfikowane | Z3S i CyberDefence24; władze nie przypisały oficjalnie |
| Enel-Med | informacja 24.09, komunikat 25.09 | naruszenie ok. 3 proc. bazy pacjentów (wnp.pl za komunikatem) | przypisywany przez "Rz", RMF24, Niebezpiecznik; komunikat spółki nie wskazuje sprawcy |
| Fakturownia.pl | wykrycie 28.09, ujawnienie 29.09 | dane kont, tokeny, rachunki, dane kontrahentów, część faktur; sprawca twierdzi, że ma 6 TB - niezweryfikowane | Z3S (zrzuty ekranu od sprawcy) |
Rozbieżności, które warto znać:
- Qbusoft to według Interii i Wprost firma z Olsztyna, według Newsmax Polska - gdańska spółka.
- Skala ruchu w Medyc: raz ponad 10 tys., raz ponad 20 tys. wizyt dziennie - to podstawa szacunku liczby poszkodowanych, więc różnice przekładają się na różne wyliczenia.
- Niebezpiecznik w pierwotnym tekście wymienia "Medoc" - z kontekstu chodzi o Medyc.
- Enel-Med pojawia się na liście Fingerprinta w części mediów, ale Zaufana Trzecia Strona - źródło, z którym sprawca kontaktuje się bezpośrednio - wymienia jako jego cele MyDr, Medyc i Fakturownię.
Kto podszywa się pod Fingerprinta
Rozgłos sprawia, że pseudonim staje się marką. Firma FELG Software (system dla gabinetów stomatologicznych) w komunikacie napisała, że napastnik podaje się za członka grupy Fingerprint. Zaufana Trzecia Strona ustaliła, że to inna osoba, podpisująca się "HORUS". W rozmowie z redakcją przyznał, że powoływał się na ataki na MyDr i Medyc, by zrobić większe wrażenie na ofierze przy wymuszaniu okupu. Twierdzi, że ma dane 2,4 mln pacjentów, 712 tys. osób z personelu i 1,2 mln recept. Według "Rz" Fingerprint odciął się od tego ataku.
Podobnie z Wakacje.pl: do ataku doszło 29 września, wyciekły m.in. dane paszportowe. Niebezpiecznik zapytał Fingerprinta - ten zaprzeczył, że to on, i zapowiedział, że nie będzie już atakować polskich firm. To deklaracja przestępcy, a nie gwarancja.
Jak się włamywał - wersje sprawcy i firm
- MyDr: według wersji sprawców podatność typu XXE. MyDr nie ujawnił szczegółów luki.
- Medyc: podatność SQL Injection, wykradzione zaszyfrowane archiwum bazy danych (za Z3S).
- Fakturownia - wersja sprawcy (Z3S): time-based blind SQL injection, czyli odgadywanie zawartości bazy po czasie odpowiedzi serwera, potem przejęcie klucza głównego aplikacji Ruby, sfałszowanie ciasteczka sesji i zdalne wykonanie kodu.
- Fakturownia - wersja firmy (aktualizacja z 30 września): luka w szablonach faktur, następnie w bibliotece generującej pliki PDF, co dało klucz do podpisywania sesji, a ten - dostęp do serwera.
Obie wersje zgadzają się w najważniejszym: kluczowe było przejęcie sekretu, którym aplikacja podpisuje sesje. Różnią się pierwszym krokiem. Ministerstwo Finansów potwierdziło, że Krajowy System e-Faktur nie został naruszony.
Jak komunikuje się Fingerprint
- konto w serwisie X i wpisy na Mastodonie,
- stały pośrednik: Zaufana Trzecia Strona i Adam Haertle (próbki danych, zrzuty ekranu, zapowiedzi kolejnych ataków),
- zapowiedzi z wyprzedzeniem: 29 sierpnia ogłosił, że wkrótce pojawi się informacja o kolejnym incydencie - miesiąc później wyszedł na jaw Medyc,
- korespondencja z CERT Polska (według anonimowego źródła "Rz").
Co z tego wynika
- Sprawca jest nieznany z imienia, nazwiska i narodowości. Teza o Polaku to robocza hipoteza z anonimowego przecieku.
- "Współpraca z NASK" to przeinaczenie. Faktem jest korespondencja z CERT Polska, który działa w NASK i obsługuje incydent.
- Część liczb pochodzi wyłącznie od sprawcy (5 mln pacjentów Medyc, 8 mln zdjęć, 6 TB faktur) i do dziś nie została zweryfikowana.
- Pseudonim "Fingerprint" zaczęli wykorzystywać inni przestępcy, co utrudnia atrybucję i zwiększa presję na ofiary.
- Wspólny mianownik ataków to dostawcy oprogramowania SaaS obsługujący tysiące podmiotów. Jedna luka u dostawcy oznacza wyciek z setek przychodni albo setek tysięcy firm naraz.
Co zrobić, jeśli korzystasz z tych usług
- zastrzeż PESEL w aplikacji mObywatel lub na gov.pl,
- sprawdź swoje dane w serwisie bezpiecznedane.gov.pl,
- użytkownicy Fakturowni: zmień hasło, odnów tokeny API i integracji, weryfikuj telefonicznie każdą prośbę o zmianę numeru rachunku,
- nie klikaj w linki z SMS-ów i maili powołujących się na leczenie, recepty, faktury czy rezerwacje.