Polska ma już wszystko, czego wymaga formalny start w unijnym przetargu na gigafabrykę sztucznej inteligencji: uchwałę rządu gwarantującą ponad 400 mln zł i podpisany Joint Procurement Agreement. Wiceminister cyfryzacji Dariusz Standerski poinformował 28 lipca w „Rzeczpospolitej", że parafował porozumienie o wspólnym postępowaniu przetargowym. EuroHPC JU wybierze w Europie siedem gigafabryk. Jeśli jedna z nich stanie w Polsce, będzie to największa inwestycja ICT w historii kraju - z uruchomieniem planowanym na 2028 rok.

Dwa warunki spełnione

Żeby polskie konsorcjum mogło w ogóle wystartować, państwo musiało zrobić dwie rzeczy.

Pierwsza: pieniądze. 14 lipca Rada Ministrów przyjęła uchwałę gwarantującą wkład ponad 400 mln zł (ok. 135 mln euro) w największe centrum obliczeniowe na terytorium Polski. Co istotne, te środki nie finansują budowy - finansują wykup mocy obliczeniowych po uruchomieniu obiektu.

Druga: podpis. Joint Procurement Agreement to porozumienie o wspólnym postępowaniu przetargowym prowadzonym przez EuroHPC JU, unijny podmiot odpowiedzialny wcześniej m.in. za europejskie superkomputery i komputer kwantowy w Poznaniu. Jak mówi Standerski, podpisanie JPA oznacza formalne dołączenie Polski do inicjatywy gigafabryk.

Kto płaci, kto buduje, kto zarabia

Konstrukcja finansowa projektu jest nietypowa i warto ją rozłożyć na części.

Budową i eksploatacją zajmie się prywatne konsorcjum - inwestorzy, operatorzy infrastruktury cyfrowej, dostawcy technologii i usług. Państwo i Unia nie budują, tylko gwarantują popyt: po ok. 17 proc. mocy obliczeniowej wykupią Polska i UE, a pozostałe dwie trzecie konsorcjum sprzeda komercyjnie. Polskie zobowiązanie zakupowe obejmuje pięć lat od uruchomienia.

Efekt: od pierwszego dnia działania część mocy jest sprzedana. Dla banków i inwestorów to zasadnicza różnica - projekt ma zagwarantowany przychód bazowy, zanim pozyska pierwszego klienta komercyjnego. Ten sam mechanizm „ubankowienia" projektów zapisano w grudniowym memorandum Komisji Europejskiej i Europejskiego Banku Inwestycyjnego, w którym EBI zobowiązał się doradzać konsorcjom przy przekształcaniu koncepcji w projekty gotowe do finansowania.

Po stronie nakładów: całość szacowana jest na ok. 3 mld euro, z czego po ok. 17-17,5 proc. CAPEX gwarantują Polska i Komisja Europejska. Ministerstwo Cyfryzacji szacowało, że łączne publiczne dofinansowanie obu faz może sięgnąć 1 mld euro. Resztę wykłada sektor prywatny.

Skala: od 25 do 75 tysięcy GPU

Polska celuje w LOT 1, czyli wariant średniej skali. Pierwsza faza to minimum 25 tys. akceleratorów AI, druga - rozbudowa do co najmniej 75 tys. GPU w latach 2029-2030, planowana na około 12 miesięcy. Projekty dużej skali (LOT 2) zakładają ok. 100 tys. procesorów.

Punkt odniesienia: działające już europejskie AI Factories to instalacje rzędu 25 tys. układów. Polska gigafabryka startuje więc z poziomu dzisiejszej fabryki AI, a w ligę „giga" wchodzi dopiero po rozbudowie. Dla krajowego rynku to i tak przeskok - obecne polskie centra danych, około stu obiektów, mają łączną moc 200-220 MW, podczas gdy sama gigafabryka będzie docelowo potrzebować ok. 120 MW. Według resortu to ok. 3 promile mocy polskiego systemu energetycznego, a zdaniem Arkadiusza Dorynka z Instytutu Łączności obiekt nie zachwieje systemem.

Harmonogram

  • Lato 2026: EuroHPC JU publikuje formalny call for tender (resort spodziewał się ogłoszenia po 20 lipca)
  • 15 tygodni od ogłoszenia: termin na zgłoszenia konsorcjów
  • Początek 2027: podpisanie umów ze zwycięzcami
  • 2028: uruchomienie gigafabryk
  • 2029-2030: druga faza polskiego projektu (rozbudowa do 75 tys. GPU)

W pierwszym postępowaniu EuroHPC JU planuje wybór siedmiu obiektów: czterech średniej i trzech dużej skali. To więcej niż pierwotnie zapowiadano - ogłaszając w lutym 2025 r. fundusz InvestAI (20 mld euro), Komisja mówiła o czterech-pięciu gigafabrykach.

Od Baltic AI GigaFactory do modelu KE

Historia polskiego projektu to lekcja o tym, jak Bruksela potrafi zmienić reguły w trakcie gry.

Pierwotna koncepcja zakładała międzynarodowe konsorcjum Baltic AI GigaFactory z udziałem Polski, Litwy, Łotwy, Estonii i Czech. Pod koniec 2025 r. Komisja Europejska skorygowała jednak model: ograniczyła rolę państw do sfinansowania wkładu publicznego i zastrzegła sobie decyzje o wyborze konsorcjum, technologii i lokalizacji, preferując projekty duże, scentralizowane i zlokalizowane w jednym kraju.

Z bałtyckiego konsorcjum inwestycyjnego zostały więc porozumienia o wykupie mocy. Standerski informuje, że trwają przygotowania do podpisania porozumienia z rządem czeskim - wcześniej nazywał Czechy najważniejszym partnerem - Polska ma wsparcie Litwy i rozmawia z kolejnymi państwami. Sens jest prosty: im więcej zagranicznych zobowiązań zakupowych, tym mocniejszy biznesplan polskiej lokalizacji.

Gdzie stanie i kto ją zbuduje

Lokalizację wybierze zwycięskie konsorcjum według kryteriów ekonomicznych, energetycznych, telekomunikacyjnych i bezpieczeństwa. Wstępnie wytypowano dziesięć potencjalnych miejsc w Polsce; analitycy wskazują regiony z dużą mocą przyłączeniową i gęstą siecią światłowodową - okolice Warszawy, Trójmiasto, Śląsk, ewentualnie Pomorze i Lubelszczyznę. Wybór technologii chłodzenia, w tym ewentualnego chłodzenia cieczą, należy do inwestora.

Wymogi wobec konsorcjów są twarde: lider (koordynator) i operator centrum danych muszą być podmiotami europejskimi, i to nie tylko z siedzibą w UE, ale z pełną europejską kontrolą kapitałową. Konsorcja mogą przy tym wybrać lokalizację w dowolnym państwie uczestniczącym w inicjatywie - podpisanie JPA daje Polsce miejsce na liście kandydatów, nie gwarancję inwestycji.

Zainteresowanie krajowego biznesu jest duże: w lipcowym spotkaniu informacyjnym Ministerstwa Cyfryzacji uczestniczyło ponad 200 firm. Według wcześniejszych ustaleń „Rzeczpospolitej" w polskim konsorcjum obok krajowych firm z branży data center, chmurowej i software'owej mogą znaleźć się podmioty m.in. z Holandii, Szwecji i Luksemburga; gotowość inwestycji do 100 mln euro deklarował Rafał Brzoska.

Konkurencja jest bezlitosna

Nieformalny nabór Komisji przyniósł 77 propozycji z 16 państw członkowskich, obejmujących 60 lokalizacji. O projekty walczą Niemcy, Francja, Włochy i Hiszpania, a osobną ligę stanowią kraje nordyckie z tanią energią wodną i wiatrową. Cena i miks energetyczny to najsłabszy punkt polskiej oferty - i to się do 2028 roku nie zmieni.

Do tego dochodzi ryzyko harmonogramu. Formalny nabór przesuwano już dwukrotnie: z końca 2025 r. na początek 2026, potem na lato. A po stronie krajowej sukces wymaga zgrania Ministerstwa Cyfryzacji, resortu finansów, resortu klimatu, URE i PSE oraz szybkich zachęt inwestycyjnych, od przyspieszonych pozwoleń po gwarancje.

Stawka

Gigafabryka to nie tylko infrastruktura. Ministerstwo Cyfryzacji widzi w niej regionalny hub dla Europy Środkowo-Wschodniej i krajów bałtyckich, obsługujący popyt z całego regionu - od przemysłu i medycyny po finanse, energetykę i administrację. Standerski podaje konkretny przykład: jeśli spółki Skarbu Państwa będą potrzebowały modelu do prognozowania dostępności surowców albo optymalizacji łańcucha produkcji, gigafabryka taki model wytrenuje i przetestuje.

Dla dostawców to zamówienia w całym stosie: zasilanie, chłodzenie, sieci, bezpieczeństwo, integracja. Dla startupów AI - dostęp do mocy obliczeniowej na skalę, której dziś w regionie nie ma.

Najbliższy punkt kontrolny: publikacja dokumentacji konkursowej przez EuroHPC JU. Od tego momentu zegar zacznie odliczać 15 tygodni.